Sezoni turistik makabër


Dionis Xhafa

Sezoni turistik sikundër në të gjithë Europën, edhe në Shqipëri, do edhe paksa që të mbyllet. Ky sezon ndër të tjera ka shënuar edhe makabritete nga më të ndryshmet. E gjithë skena e makabritetit mund të përmblidhet nën titullin: “Zjarr e mbytje”. Zjarret kanë qenë kryetemë e javës, pasi kanë kapluar pyje dhe ullishte të shumë vendeve në Shqipëri, që përzier me një të nxehtë afrikan dhuruan një mjedis gati mbytës ku jemi të detyruar të gjithë të jetojmë. Shqipëria u shnd%rrua dhe vazhdon të jetë në një “atdhe piromanësh”, e shkretuar prej dorës së njeriut që vendos zjarre. Nuk është problem vetëm zjarri. E rëndë dhe me përmasa të tragjikes u paraqit situata në Ksamil dhe në ujëra të tjerë bregdetarë të Jonit, të cilin ne e kemi edhe detin më të pastër në vend. Ksamili përjetoi një situatë të atillë, ku ujërat e zeza derdheshin në det duke përzier frikshëm fekalet me ujët e pastër, si rrallë ndonj%herë. Pushuesve iu bë e rëndë jo të laheshin, por edhe të mund të pinin një kafe në breg të detit në qetësinë e tyre. Turistët dhe pushuesit qetësinë nuk e gjetën. Ata ishin si në ferrin e Dantes, ku nga njëra anë kishin zjarret dhe në tjetrën fekalet. dhe, fekalja nuk është vetëm ndodhi e ngjarje konkrete në jug të vendit, por fekale janë shumë fenomene që ndodhin në Shqipëri, ku së bashku me qeverisjen, edhe shoqëria ka simptoma të sëmundjes, të marrëzisë që vjen prej dhunës pushtetare dhe ambientit të padurueshëm. Po njeriu, shqiptari jeton në një vend sikur me qenë në rrethet më të errëta të “Komedisë Hyjnore’ dhe vritet dalëngadalë prej mjedisit dhe përditshmërisë tragjike. Dhe më së fundmi, akti i fundit i tragjedisë janë mbytjet, që nisën me pushues nga Kosova dhe të huaj, përpos vendasve. Mbytja si tragjedi fizike dhe si metaforë e një shoqërie, që ndihet sikundër është në një anije, e cila është zhytur thellë në det dhe përpjekjet për shpëtim janë tejet të pakta. Anija është mbytja e atdheut, stuhitë në det dhe situata e rëndë dhe e përmasave të trishta. Mbytja, ja situata që provojnë shqiptarët, në det dhe larg tij. Nëse nuk mbyten nga deti, shqiptarët mbyten nga taksat, nga rrëmuja, trishtimi, papunësia, hallet dhe problematikat e mprehta që fal epoka ku jetojmë e kushtet që sjell ajo. E mbytja është situata e përhershme e së zezës, e një morti të madh të kombit, që vdes ngadalë prej çmendurisë kolektive. Mbytur, përunjur, gjunjëzuar e i pakaraktershëm të bën vendi yt që dashurinë që ia jep, pas nuk ta kthen. E ndoshta me atdheun duhet vepruar si Krishti, kur të godet në njërën faqe, lëre të të godasë dhe në tjetrën.


 

Njerëzia me siguri habitet kur iu thua se në Republikën nëndhese ndodhet një vend i zi skëterrë si qymyri, si tymi që del prej oxhakut, skëterrë krejt. Po njerëzia e di këtë vend, por nëndhesën nuk do ta shohë. Njerëzia gotën e do plot ose ta shohë të mbushur gjysmë plot, se kështu jetohet rrejshëm më bukur, ndër lokale të ngritura mbi mund të djersshëm e të gjakshëm si mundi i Sizifit që ngjitet tatëpjetë e në mal. Po vendi që po dëftoj, qyteti me dy emra të ngjashëm ka barkun bosh, si lypësi që ftohet shkallëve të një dyqani luksoz e si ndër Sindromë të Stokholmit kënaqet tue ‘ pa xhavahirët ose duke marr prej dyqanit një pjesë kaq të vogël nga sa është përpjekja e vërtetë. E gjigand ngrihet qyteti, me erën e ftohtë dhe malet e frikshëm, me një “dallgë” ftohtësie që të mpin trupin e të nxin fytyrën, e xhamat e tejdukshëm nisin e mbushen me brymë bore, prej asaj bore që duhet një lopatë me e nxjerr prej pallatit tënd kur del nga dera e shtëpisë. Është qyteti çudibërës, ku makina shkon e “ngul” turirin si me qenë në garë automobilistike se bie thellë në barkun e boshtë, e vret ndërgjegjen e pastër, e lyen me mëkat ujët e bardhë, shkatërron kanalizimet që nxjerrin prej stërkalash më të zezën pjesë të tyre. E Lizat, çudirat nuk janë çudira në vend, por normale është edhe dhembja. E këtu më kujtohet historia e një pacienti që dhëmballa i dhemb pa pushim, ankohet, shkon te doktori, ky i fundit i jep një ilaç dhe dhëmbi qetësohet për një muaj. E pacienti çokollata han’, duke qesh në diell të marrëzisë, në natën e stuhishme, se dhimbje të dhëmbit më nuk ka. Veç një natë, e skëterrë si barku i qytetit, pacienti ndjen dhimbë edhe më të fortë se ilaçe pranë nuk ka, e i shtohet dhimba, i fryhet faqja deri në pëlcitje se doktori është prapë aty, tu’e qesh me pamundësinë e pacientit të vebegtë.

Një vend të një ditëlindjeje


 

dionis_xhafa4Dionis Xhafa

Unë në fakt, qysh në krye dua ta them se nuk mund të ankohem te të tjerët se ata nuk më kanë plotësuar aq sa kam mundur për ditëlindjen time. Po e kanë bërë dhe nuk ua lë fajin të tjerëve, aspak, aq më pak familjarëve të mi. Jo jo, ia lë një ambienti mbytës, që të vret çdo ditë e më shumë, sikundër edhe në mëngjesin e këtij 1 gushti. Sa herë mundohesha të kem gaz, hare, diçka tjetër, ajër ndryshe të thith, por prapë do të përballesh me atë benzonatë, me atë trishtim të përditshëm, me ata ngjyra të flamosura që rrejnë krejt bajat nëpër rrugët e gjëra të kryeqytetit. Ja u çova si merimangë dhe u vesha krejt me dhe pa shije, se ditëlindje. Dhe vetes qejfin ia plotësova. Që në pikë të mëngjesit shkova dhe u ula në lokalin Z1, ku ulen zakonisht personat që ikin dhe vijnë nga Greqia dhe se ishte vendi im i preferuar gjithmonë kur isha në shkollë të mesme dhe ndaj kam ndjerë ndoshta çuditërisht një dashuri për grekët, jo fort për njerëzit atje, sesa për kulturën Helene, për mitet e saj që udhëtojnë ndër shekuj dhe prapë nuk e kanë humbur sensin e vet, me anë të së cilit shpjegojnë një univers të tërë që funksionon në mënyrë kaq bajate, të tmerrshme, kaq pa takt e në mënyrë të jo të drejtpërdrejt. Por përpara se të ulesha në lokal një vajzë, shoqja e ngushtë e një vajze që kisha pretenduar, më doli përpara syve dhe eci me tangërllëk që ecin vajzat nga Vlora e se vazhdonte të bënte hapa përpara në atë bulevard të madh të bërë në Tiranë sikur të ishte Shkup. E më tej me vrap për të mbushur numrin se shqiptarët nuk vijnë fiks në orar dhe e urrej për vdekje faktin që më vonohen, duket sikur më tallin kur iu them se në orën 10.00 duhet me qenë në qendër dhe se acarrohesh kur duhet që ti t’i marrësh sërish se ndryshe nuk kujtohen. E prandaj e mbusha numrin që t’i merrja në telefon. Bashkë me ata, kolegët, bashkëvuajtës të realitetit migjenian u nisëm në lagjen e madhe, që mbahet si më e mira, e do iknim në kujtim të së keqes, të vdekjes. Edhe ajo lagje, që mbahet si më e mira e Tiranës, tashmë është shkatërruar dhe kam dëgjuar strehon kriminelë me shumicë. E ndër ata rrugë me cupa të bukura, ne kishim për të kujtuar një person që kishte ikur nga jeta në moshën 60 vjeç nga një sëmundje e rëndë. E ishte lagje luksi, por e rëndë dhe disi të duket e çuditshme shumë se edhe ata pallate, edhe jeta me të gjitha të mirat, vjen një moment dhe shuhet për të qenë në fund një varr, për të gjithë ne, vdekatarë të një toke, ku dhe kur jetojmë ne përballemi me vështirësi dhe padrejtësi. E më tej gëzim e shend, përzier keqas me vdekjen që të duket një erë e rëndë dhe e tmerrrshme, ku mjalti dhe kafkat bëhen bashkë, në funeralin e sheqerosur me mënxyra jetësore, në atë ku mësuesja nuk është mësuese, ku drejtësia nuk është drejtësi, ku njohja, interesi, çasti janë fotografia e madhe e një njerëzimi që po shkon drejt degradimit. E ditëlindja e bukur ishte, me kafka dhe me truall varri, me nostalgji që zjen ndër shpirt të njeriut si kazan rakie që pëlcet në oborr të thatë. E në vend të një torte, në vend të një ditëlindjeje, ka lindje, ka vdekje, mortje e vijimësi, ku humbet dielli, zhduket hëna dhe ngelet truall toke.

 

Rimi


Dionis Xhafa

Po Rimi ishte në klasën time, në tonën më mirë me thënë. Në atë klasë ku mundeshe me vërejt varfërinë si rridhte si ujë Drini, që ne e kishim afër. E madje Drini quhej edhe i Zi, e se me të vërtetë mundet se meritonte atë emërtim, se zi ishte fati i shumë banorëve në ato zona. Po ndjeja trishtim në shpirt kur shihja se ndonjë vajze merrte me vete bukën me vezë për të mbajtur gjallë veten dhe se një baba i një vajze tjetër nuk kishte as 100 lekë të reja për të bërë dhuratë për mësuesen për 7 marsin. Po dhe Rimi hynte te djemtë që mendoj shihte të ardhmen, ashtu në një moshë të njomë. Ai ishte me trup më i madh se ne dhe se sikur ishte thërritur që të “mobilizohej” për të qenë krahë pune, e se dëftesat e shkollës më tepër i shihte si peng për me qenë akoma në shkollë sesa ishin për të qenë në të ardhmen diçka e vlefshme. Po ndoshta e donte edhe shkollën, por se shihte se kushtet rreth e rrotull nuk ishin dhe se edhe përparimet nuk i kishte të mira. Donte apo nuk donte fati i tij ishte rrënjosur. Një pasdite, kur unë e mbaroja shkollën, pashë që pasi mblidhte qershitë në verë dilte në aksin nacional dhe i shiste në anë të rrugës. E siluetë e Rimit binte në rrugë të madhe, në xhade në kohën e muzgut, kur dielli perëndonte në ngjyrë të verdhë në të kuqe e kur shpresat ishin të venitura se mundet të kishte një klient të radhës, që në mbrëmje vere kushedi i kishte rënë në kokë të blinte qershi. E Rimi mbrëmjeve nisej sërish në fshat, me aq të holla sa kishte fituar, i vetëdijshëm për fatin e vet të hidhur që ishte caktuar edhe prej familjes ku bënte pjesë e se nesër merrte ata nota që merrte sepse fundja nuk kishte edhe kohë të mësonte. E sot do jetë rritur e nuk di ku mund të ketë përfunduar, se ai Rim me siguri vetëm punë do, me pak rëndësi sesi ishte puna, se e përballonte çdo lloj gjëje të rëndomtë. Se ai ishte Rimi, më i madhi ndër ne, më gjigandi, e si lisat më të gjatë që digjen më lehtë prej rrufesë, edhe ai ashtu ishte caktuar që të merrej “përpara” nga valë e madhe e jetës së egër. Rimi nuk e di se ku mundet të jetë, ndoshta as ai nuk e di se ku jam e askush prej nesh nuk ka kohë të merret me tjetrin, kaq e vrullshme dhe e tmerrshme, e pashpirtë sa është bërë jeta në modernitet. Po i sigurt jam se kudo të jetë, Rimi si punëtor, si zemërmadh është kudo e kurdo për të shërbyer, për të qenë bir i denjë i një republike të shkallmuar.

xhafa_dionis13.jpg

Stërkala të përjetshme


xhafa_dionis10Dionis Xhafa

Trageti niset pas kontrolleve ngadalë,

mbi Durrës bie dritë, pallatet si kuçedra që gjuhët i kanë fshehur,

E në mjete lundruese ka njerëz të lodhur, të këputur,

Që rutinë në Bari e gjëkundi lëvizin si në ëndrra të ligështa.

 

E njerëzit shtypen skllavërisht,

Disa burgosen e të tjerë vdesin në brigje të fildishta të Italisë çizmike,

E stërkalat e detit mbesin, ata lodrojnë pa e me frikë, si buzëqeshje e ngrirë,

Se janë fill e të pavdekshme, emblema të përjetshme.

 

Për shqiptarët tej kufirit


xhafa_dionis13Dionis Xhafa

Agjencia e lajmeve “Presheva Jonë” është një portal mediatik që del në pah në rastet kur në atë zonë të banuar kryesisht prej shqiptarëve, por që territorialisht i përket Republikës të Serbisë, ka ndonjë lajm vërtetë bombastik, që ia vlen me e marr atë edhe mediet e kryeqytetit të Shqipërisë. Po në këtë medie, paksa periferike e konsiderojnë shpesh në Tiranë, por se nuk është aspak e tillë për problemet e Luginës së Preshevës, më bëri përshtypje të madhe një artikull. Në këtë artikull flitej për fatin e shqiptarëve, të banorëve të atyre zonave me gjithë problematikën e rëndë që ekziston në ato vende.

E se artikulli në fjalë kishte marrë në konsideratë vdekjet e personave gjatë muajve të fundit. Po ishin shumë të tillë dhe se më shumë për shkaqe që lidhen me probleme të punës apo edhe nga fati i trishtë në jetë. Ishte drithëruese tek lexoje fate të shqiptarëve që janë disi larg fizikisht Tiranës, por kryeqytetin e shtetit të vet amë e duan si dielli që e do ditën. Aty flitej për fate të rinjsh, që në rininë e vet bëhen të fortë, lënë shtëpitë e tyre, truallin dhe ikin në Europë e në katër anë të globit, me qëllim që të mund të krijojnë jetën e tyre të pavarur ose të varur ekonomike, në kohën e trishtimit të madh, që ka kapluar shtete, kombe e në sëmundje të ethshme duket se janë edhe vetë oqeanet, të cilat janë dëshmitare të tragjedive njerëzore, të gomoneve që nisen për të ardhme më të mirë, të trupave të vdekur që bien pingul e në fund të oqeanit.

Eksod i heshtur i njerëzve në ato anë që njihen dhe nuk njihen, që jeta i takon me njëri – tjetrin ose aspak nuk i takon, një lojë e trishtë dhe e brishtë njerëzore, ku në mes hyjnë ujërat e trubullta, hallet e nxira, kokat e sëmura, e deri në burgjet e perëndimit e te varret, që bëhen të tilla me zemra nënash të çara më dysh. Është një dhimbje e madhe e kombit, që më herët mundet mbahej ashtu e mbuluar prej hithrash që digjnin, kurse sot shfaqet përpara nesh kufomë e krimbëzuar e lojës të ndyrë të veglave makialeliste që enden ndër ne, si fantazma, që shpërfaqen frikshëm, natën e madje edhe në pikën e ditës. “Atyre pa shkollë s’i paguhet djersa, argati, janë ba vec me fole vetëvete, ku mos me vdek i ri o shoki, ku mos me t’lan zemra në këto kohë pa kohëra”, ishin fjalë zemre të nxjerra nga artikulli që mundesha ta lexoj me një shpejtësi të llahtashme sa duket sikur të del shpirti vendit apo sikur krejt don ta përpish letrën e gazetës të gjallë. Po, don me e përpi atë letër se në të flitet për fatet e kombit të copëtuar, të çarë e të nxirë, që endet ashtu në fatin e vet, sikurse një njeri që ecën një udhë e cila krye nuk ka.

E kështu e kanë fatin shumë shqiptarë në trojet përtej 28 mijë kilometra katrorë të Republikës sonë, që edhe kaq sa është ngjan si një shtëpi plot me sherre e shamatë e se prej oxhakut të saj veç del tym i zi, krejt i zi, që edhe qiellin nuk e lë të jetë i pastër e nxihen e zihen retë e bardha si stërkla të lotëve. E le të klthehemi në rast individual. Unë e kam njohur një shqiptar nga Manastiri, që vërtetë shkollë të lartë nuk kishte mbaruar, që një javë kishte vendosur të rrinte në Tiranë prej mallit të flaktë që e kanë për zemrën e qyteteve të Republikës tonë e më tej nuk i dihej se ku mundet të shkonte, në Gjermani mundet e kishte më tepër shpresa të përfundonte. Po vetëm përqafime, dashuri e mall për vendin tonë kultivonte në atë javë, si nëna në varrin e të birit. E kishte zemrën e bardhë e fatin e vet të mundimshëm e pranonte e shpesh belbëzonte se nëse Tirana qan, zemrat dridhen tej kufirit.

 

Emigrantët, të përjashtuarit e mëdhenj


xhafa_dionis14Tashmë që ka ardhur vera nisim dhe kuptojmë më qartë me sytë tanë se një pjesë e kombit tonë mungon dhe se ka ardhur për të pushuar në vendlindje, për shkak se ndjejnë mall për atdhenë.

Pikërisht tani e kuptojmë se Shqipëria dhe kombi shqiptar janë një trung i prerë, që jashtë vetes ka një pjesë të rëndësishme, një pjesë të trupit që shërben si aortë për të funksionuar tërë sistemi imun i popullit tonë. Bëhet fjalë për emigrantët. Këta të fundit, edhe pse janë pjesë shumë me rëndësi, në mos gjysma tjetër e trupit të kombit që ka mbetur këtu në Ballkan, konsiderohen nga qeveria dhe institucionet sikur nuk kanë fort rëndësi. Madje, nuk ka as edhe një numër të saktë sesa emigrantë ndodhen jashtë territorit të Republikës së Shqipërisë, sa është diaspora shqiptare dhe shifra të natyrës së tillë.

Emigrantët vetëm vijnë në Shqipëri dhe se ata paguajnë për çmimet e shtrenjta, duke qenë kështu vetëm persona që kanë paranë dhe e harxhojnë e se shteti i konsideron vetëm si konsumatorë, por se nuk merr përgjegjësitë që i takon në lidhje me këtë grupim mjaft të madh në numër të personave që ndodhen jashtë territorit shqiptar. Duke vepruar në këtë mënyrë, emigrantët vetëm largohen, ata nuk ndihen më pjesë e shtetit shqiptar dhe se vetiu iu lind dëshira për t’u larguar edhe nga shteti nga janë me origjinë. E, çështja e emigrantëve është shumë delikate në një vend kaq të vogël sa Shqipëria, por nga ana tjetër me një masë të popullatës që ka emigruar kaq të lartë sa tejkalon normat normale me shtetet e tjera fqinje. E rëndë është që një shtetas i Republikës vetëm se largohet nga vendi ta ndjej veten jo pjesë e shtetit ku ka lindur, të ndihet i tradhtuar prej institucioneve vendore dhe se të endet nëpër rrugët e Europës, ku as nuk numërohet se është me rrënjët e veta pjesë e një kombi. Kështu, Shqipëria vetëm e përjashton shtresën e emigrantëve, duke bërë që edhe këta të fundit të mund ta urrejnë disi vendin e tyre, në vend se të ndjejnë dashuri nga shteti nga vijnë, të kenë fuqinë, forcën dhe zemërgjerësinë e Tiranës zyrtare. E kështu mbetemi një shtet që endemi sikurse një anije e shkatërruar dhe e braktisur në mes të detit, teksa udhëtarët që kishim me vete, ikin nga kjo anije për shkak se panë se ajo po fuste ujë.

I largojmë me shkelma, me forcë, i bëjmë të huaj, duke mos pyetur për fate njerëzore të shqiptarëve që enden ashtu me ose pa punë nëpër rrugët e Athinës a Romës, Berlinit a të Londrës e deri në qytetet e kryeqytetet e kontinenteve përtej oqeaneve. E kështu, një pjesë e trupit të kombit endet udhëve, ku nuk ka të siguruar as punë, as shtëpi, as ndonjë pronë, por ashtu në një jetë që nuk ka të sigurt as të tashmen dhe as të ardhmen. Emigrantët nuk janë as të regjistruar, gjë e cila nënkupton se ata nuk dihet sesa janë gjithsej në mënyrë të saktë, por se ka shifra me hamendje sesa mundet të jenë në Greqi, Itali a në shtete të afërta apo të largëta me Shqipërinë. Emigrantët shqiptarë, çka është më e rëndë nuk kanë të drejtën e votës, duke mos u ndjerë kësisoj shtetas i asnjë republike në botë, të huaj krejt në tokën e vet. Vetëm diaspora shqiptare, e Shqipërisë nuk voton. Sistemin e votës për emigrantët e kanë të aplikueshëm edhe shtete si Maqedonia, ku numri i emigrantëve sidoqoftë vështirë se kalon atë në Republikën tonë. E një shtet që nuk e mban shtetarin e vet afër, edhe kur ai ndodhet larg, nuk ka shpirt, nuk ka zemër institucionale, por vetëm ftohtësi e largësi, të cilat më pak i duhen shqiptarit të shtrydhur nga problemet e përditshme jetësore.