Një terrorist i penduar – Dionis Xhafa


Dionis Xhafa

Ku isha? Në Lindjen e Mesme, për të shpëtuar Sirinë nga një diktator që quhet Bashar Al Asad. Në fakt hyra me ISIS, jo sepse e besoja këtë lëvizje, por se më dukesh më e forta dhe ajo e cila mund t’i jepte goditjen vendimtare luftëtarëve të Bashar Al Asad, që dogjën dhe vranë, prenë e masakruan burra, gra, pleq dhe fëmijë. Por ISIS-in e shkatërroi Amerika dhe Rusia bashkë me të, edhe pse nuk besoj se këta shtetet e mëdha janë engjëj. Drejtësi nuk ka në Siri dhe ndaj dha dorëheqjen në Gjenevë edhe Karla Del Ponte, që do të hetonte krimet e tmerrshme që kanë ndodhur atje. Hyra në ISIS duke besuar instiktin e farefisit, të të parëve të mi që kanë besuar në islam dhe më kanë thënë se duhet të mbroj çdo mysliman që dhunohet, kudo që jeton ai në këtë rruzull tokësor. Për këta, gabim kam bërë? Jam këtu në burg, në vendin tim, në Shqipëri, në një burg në periferi të Tiranës, në Kombinat Këtu qenka një vend i keq, më nxorën përpara gjykatës dhe sa duket një avokat rasti ishte dhe aty m’u morën mendtë, thashë se do të mbroja vëllezërit dhe motrat e mia në Siri e më tej më rrasën këtu për 15 vjet. Shiko si qenka këtu. Njëri qesh si budalla, tjetri qenka i palarë, një vend o zot që nuk e duroj dot. Unë ndryshe nga grupi ku isha pjesë dhe që ata secili është në qelinë e vet dhe disa janë dënuar më shumë se unë, nuk besoj të jem i pafajshëm, edhe pse nuk vrava njeri me dorën time, por se kam luftuar me armë në dorë dhe kjo nuk është pak kundër njerëzimit. Megjithëse një pyetje krejt papritur më vjen për regjimin e këtushëm, qofshin edhe komunistët e ndershëm unë i kuptoj, paçka se e urrej komunizmin. Po kur komunistët shkonin dhe luftonin në Spanjë kundër Frankos? A nuk e kam bërë unë të njëjtën gjë? E njëjta, por sot na paskan vendosur ligj këtu në Shqipëri, në Kosovë dhe në Maqedoni, të të fusin në burg si vrasës dhe terrorist, pa e vrarë qoftë njëherë në jetë një person. Unë nuk e di se çfarë kërkoj unë këtu më keq se këta të çmendurit që bërtasin kot dhe qeshin si të çmendur, mbyllur si në një kafaz dhe ku kam gjithashtu edhe roje, a thua se jam krimineli më i madh në botë. Si ka mundësi të gjendem në këto dhoma që janë si në kohën e Ahmet Zogut? Po unë dënoj ISIS, dënoj sulmet e grupit në fjalë. Ata mjekra që më mashtruan, ata njerëz, ata fytyra, ajo jetë që më parakalon tanimë përpara syve dhe e shkuara e ëmbël e jetës sime më kalon përpara sysh, mua. Kur isha një baba shembull dhe me mësime islame kisha edukuar fëmijët. O Zot, qofsh i madh. Jetën e të afërmve të mi e bëfsh të bardhë dhe me dritë. Mirë u bëftë se njerëzia është e ligë, ndoshta edhe unë mund të jem i tillë e në qofsha, më dëno, ti, jo këta!

Advertisements

Mos shpjego. Askush nuk do t’ia dijë..


dionis_xhafa.pngDionis Xhafa

Të shpjegosh, ja çfarë është kotësi e çmenduri në kohë të modernitetit dhe të imoralitetit të madh. Askush nuk e do shpjegimin, qoftë ky edhe shpirtëror, madje të biseduarit gjatë është fundi i diçkaje. Kjo sepse jetojmë në epokën ku gjërat bëhen si nëpër fast food, ku nuk ka nevojë për të shpjeguar për shkak se shpirtërorja ka marrë fund dhe se gjithçka është teknologji, makineri e sende të çastit, që përjashtojnë ndjesoren, marrinë e një shpirti që regëtin si duke ecur me vrap ndër fusha gjatë një vere të nxehtë, kur gjinkallat zhukasin pranë një përroi të rrezikshëm, që në kohë me shi mundet me të marrë me vete. E ti mos shpjego. Ja ky është ligji i kapitalizmit, i perëndimorëve fjalëpak, që interesin njohin për parësor e se zemrën, akordat, mbi të gjitha aortën e pjesës më të ndjeshme të njeriut e hedhin tutje, sikur nuk është asgjë.

E regëtimë e shpirtit vazhdon, në kohën e njeriut që sëmuret duke kërkuar njerëzi, në vende me pak dashuri dhe vetëm mëri, inate, grushte e përplasje. Edhe nëse ti shpjegon, të quajnë të lajthitur, të çmendur, një person që nuk je mirë që ke ardhur në këtë botë, se fondamentalizmat nuk qenkan rrënjë të moralit, por të kundërta me të. Por mos shpjego. Mbyllu në “botën tënde” dhe shkruaj, për veten, për të tjerët, për të dëftuar fytyrën e një kohe pa shpirt, pa rrahje të forta të zemrës së ngratë që ashtu e hedhur përtokë, pikon gjak, në çdo brez, përjetësisht, teksa paarritshëm e sheh shpresën që regëtimi i shpirtit me qenë i barabartë me atë çka dëfton realitet vrastar.

 

 

Lavazhi. Vapa. Meditimi


Dionis Xhafa

Unë që me origjinë jam nga një provincë thuajse e humbur e republikës sonë të vogël, çuditërisht, ndryshe nga bashkëmoshatarët e mi, nuk e kisha dashur ndonjëherë Tiranën. Kjo sepse edhe kur erdha njëherë këtu në kryeqytet kur isha në klasë të shtatë, binte një shi i madh, pashë shumë njerëz në autobus dhe se ishte një rrëmujë që nuk e doja thellë në shpirtin tim, e urreja fort. Mirëpo jeta vijon e se shpesh veprojmë në të kundërt të dëshirave tona, ato që i mbajmë thellësisht të fshehura në organin kryesor jetësor. Prindërit u zhvendosën me shtëpi në Tiranë dhe u detyrova në njëfarë mënyre të jetoj në kryeqytet. Fillimet këtu në Tiranë nuk më pëlqyen. Kur e pashë shtëpinë për herë të parë, aty pranë ndodhej një burrë, i panjohur që me çekan në dorë, gjysmë i zhveshur godiste një avlli shtëpie të dikujt tjetër e kur e pyeta në mënyrë të sinqertë se çfarë ishte duke bërë ashtu, mu kthye egërsisht a thua se kisha ardhur në xhungël: “Ç’të duhet ty”. U shtanga, por se vazhdova rrugën dhe se më tej kuptova se këtu, ndryshe nga se ndodhte në qytezën time, kishte të çmendur në shumicë. Shtëpia ime e re ishte tashmë private, ndryshe nga ç’isha mësuar të jetoja në pallat dhe se paradoksalisht, edhe pse kisha ardhur nga një zonë e largët në qendër të vendit, atje kisha qenë një farë soj “qytezar”, ndërsa këtu u ktheva në një “fshatar” periferik të Tiranës. Mirëpo, vitet rridhnin dhe se njeriu, sikundër kafsha, mësohet të jetojë me atë ambient që i afrohet. Situata ekonomike në familje nuk ishte më si më herët, për drekë nuk kishte gjithmonë pilaf me mish, mamaja u shkëput nga puna si mësuese. Vëllai i madh Armandi, që mësonte shumë, ishte detyruar të punonte në “Call center” ndërkohë që ndiqte studimet për inxhinieri. E kuptova se edhe prindërve tanimë thuajse iu kishte mbaruar fuqia, ne ishim rritur në shtat e se rrethi sa vinte e ngushtohej. Kisha mbaruar vitin e tretë në shkollën e mesme “Sinan Tafaj”. Vëllai kishte biseduar me një shok, që ky i fundit të fliste me pronarin e vet për një punë si lavazhier, punë që shoku i vëllait do ta linte, për shkak se ishte kaq e rëndë e mizerable. Puna ishte te Kthesa e Kamzës, diku në një rrugicë aty të pashtruar e se do më duhesh të laja autobusët urbanë të Vorës dhe të Institutit. Paga ishte 170 mijë lekë të vjetra. Mund të merrje edhe 150 mijë lekë të vjetra në dorë dhe të ishe i siguruar, por se unë e familja ime më së pari kishim nevojë për para. Shoku i vëllait foli me pronarin. Muhabeti u bë. Orari ishte i ndërlikuar. Do të ikje në punë në orën 04.30 minuta deri në 07.00 dhe se më pas në orën 14.00 derisa e mbyllja në orën 22.00. Pranova. Ishte verë. Kisha kohë dhe se nevoja ishte e madhe. Kështu nisa punën. Çohesha që pa gdhirë, kur rojet e qendrave industriale ose të fabrikave ndërronin turnet, kaloja mes për mes llucës, rrugëve me gropa të Kthesës së Kamzës, aty merrja udhën për te rrugica me gurralecë, shtyja portën e hekurt me atë fuqi që kisha, përshëndesja rojen, vendosja kapelen e punës dhe me tubin e lavazhit nisja të laj autobusët urbanë me qëllim që këta të ishin të pastruar dhe gjithashtu të ishin të gatshëm të udhëtonin qytetarët e Tiranës. Kur mbaroja së lari gati 20 autobusë me një vrull që dukesh sikur isha në banjo të nxehtë, shihja se edhe dielli kishte dalë përtej malit, e unë vendosja çizmet, kapelen diku në një cep te vendi i punës, ikja të flija gjumë dhe se pasi haja bukë, kthehesha pasdite për të punuar prapë. Pasdite, që të jem i drejtë, puna ishte më e paktë. Autobusët vinin më rrallë, kështu që kisha kohë për të pushuar. Ulesha shpesh në një stol, aty merrja gazetën e përdtishme që e sillnin shoferët, isha në hije, kurse pjesa tjetër e vendit përcëllohej prej diellit të fortë. Gazetën, teksa e shfletoja, në një prej ditëve lexova se krimineli Dritan Dajti kishte vrarë rrugëve të Durrësit pesë policë e se edhe gjykatësit kishin frikë të madhe që ta gjykonin. Këtu kuptova edhe më shumë “botën e të rriturve”, krimin e rrugës, faktin se jeta ime në këtë vend ishte e rëndë, shpesh ndeshej me shumë padrejtësi. Në atë stol, i vetmuar siç isha, shihja tej Kthesën e Kamzës, kompleksin me pallate të Malajzianëve, rrugët që ishin të thata si vdekja dhe thithja thatësirë e pluhur. Trupi ndonjëherë më bëhej si kripë se aq shumë vapë bënte, mirëpo freskohesha duke u larë me ujët e tubit të lavazhit. Aty mu duk vetja një refugjat në kryeqytet, mendova sesa e sa si unë, të ardhur nga provincat bënin një jetë të tillë, mizerable, për të ndihmuar prindërit, që me sakrifica kishin ndërtuar shtëpi në Tiranë, edhe këtë me djersë, lot e gjak. Nëse në fëmijëri kisha ikur në plazh në Durrës nja 2-3 herë, pasi familja bënte pushime për 15 ditë, tashmë ngadalë kisha filluar të harrojë se çfarë është plazhi. E çoja ndërmend se ndërsa njerëzit laheshin në det, argëtoheshin e loznin në rërë, unë punoja më ujë të fëlliqur, me pajisje të rënda, në pikën e vapës, me çizmet e mëdha, që hera – herës më shkonin sa gjysma e trupit e dukeshin sikur do të më hanin, tamam si Luli i Migjenit. Në këtë mjedis, dëshiron apo jo, do të bashkëbisedosh se s’bën edhe me persona të tjerë rreth e rrotull. Bisedoja me shoferët, por sidomos me rojen e objektit. Ky i fundit ishte një burrë diku te 60 vjeç, me mustaqe, shtatshkurtër, që vinte dhe shkonte nga puna me motor, nga ata motorë që janë shkatarraqë. Mirëpo, ky burrë që edhe pse i vogël në trup, dukesh fisnik në shpirt e më jepte disa këshilla të vlefshme e unë i ruaja të shenjta. Këshillat ishte duke m’i thënë dikush që kishte hequr dorë nga gjumi i vet normal për 15 mijë lekë të vjetra në muaj.
2. Kaluan 3 muaj me meditime mes rrëmujës, punës së rëndë, muhabeteve, të kuptuarit pak a shumë të “botës të të rriturve” dhe se edhe pse shpirti më kishte vuajtur, e doja çuditërisht atë vend, sidomos tani që kapelën e lashë, çizmet gjithashtu. Pronari, një njeri i mirë në dukje që shëtiste gjithë ditën me një makinë të shtrenjtë nëpër Tiranë, më tha që ta mbaja atë punë, por se i shpjegova se do të vazhdoja shkollën, se këtë të fundit kisha prioritet. U ndava prej atyre njerëzve, ku njoha tipa të ndryshëm. Kishte shoferë hajdutë, që vidhnin naftë, kishte hipokritë të pafytyrë, që ku të mundnin e fajësonin kolegun e punës, por unë doja ata të ndershmit, të mirët, që më jepnin këshilla të vlefshme jete. Keq deri në dhimbje më vinte për një burrë korçar, që për 400 mijë lekë të vjetra në muaj që paguhej si mekanik shtrihej dhe shkarravitej nëpër makina, aq sa bëhej katran i zi dhe se nuk njihej fort se kush ishte. E, siç ndodh në Shqipëri, ku njeriu punëtor, në vend se të shihet me sy të mirë, shahet prej të tjerëve, kështu ndodhte edhe me këtë korçar. Punonte dhe vetëm ulte kokën, veshur thuajse gjithnjë me kominoshet karakteristike blu, që në fund të ditës bëheshin vaj e naftë. Njerëzit e ndershëm që punonin në këtë vend që isha edhe unë, i respektoja pa masë. Edhe pse sot nuk i takoj dot më, ata lanë një vend në zemrën time.
3. Tashmë jam rritur mjaftueshëm. Ndoqa studimet për gazetari e punoj në profesion. Një ditë po kaloja pranë ish-vendit tim të punës, atij të parit që e kam përshkruar në këtë ese. Vura re se tanimë asgjë e vjetër nuk ndodhet aty. Gjithçka që është e vjetër duket sikur e ka përpirë dheu. Rruga, dikur e shkatërruar e zonës së Kthesës së Kamzës është shndërruar sot në një mbikalim modern e ky mbikalim në mos është kyç, lidh Tiranën me Durrësin, veriun me jugun e Shqipërisë. Vendi ku dikur laheshin autobusët urbanë ka pësuar transformim thuajse radikal. Ky vend, ku dikur punohej paksa fëlliqur, sot është një parking makinash të mëdha me pak ose aspak lidhje me atë realitet që ishte dikur. Ndoshta dikush do të mendonte se ky ndryshim radikal i atij vendi është diçka e mirë, por se unë mendoj krejtësisht të kundërtën. Autoritetet kanë krijuar diçka të re aty, por se duket se e kanë varrosur keqas të vjetrën. Atë vend unë do të doja ta shihja siç ishte, me ata çizme, me ata mjete pune, sikur të ishte epokë e gurit. Por të vjetrën nuk e gjej dot. Më vranë kujtesën, më varrosën ndjenjat dhe një punë të parë, histori personale që e kam si gur në shpirt të ngratë.

dionis_xhafa

Srebrenica ose masakra mbi myslimanët


Dionis Xhafa

Kontinenti më i vjetër i rruzullit tokësor, pas Luftës së Dytë Botërore, e cila i plasi në derë, mendoi për atë sesi të vendoste paqe, me qëllim dhënien fund të luftrave, masakrave dhe të gjakderdhjes. Për këtë qëllim u krijua Bashkimi Europian dhe një sërë organizatash të tjera. Kjo Evropë në momentin që mendoi se e kishte sjellë paqen, i plasi “baruti” në zemër të saj në gadishullin e vjetër të Ballkanit të djegur nga plagët e së shkuarës. Pllakat politike lëvizën në fundin e viteve të shekullit XX-të në ish-Jugosllavi, aty ku serbët nisën të mos durojnë etnitë e tjera dhe dëshironin dominim absolut serb në një shtet multi-etnik. Jugosllavia e nisi rrugëtimin e vet si shtet nga konfliktet dhe u shkatërrua prej tyre.

Pas një përgjumjeje afro 50-vjeçare dhe armëpushimi etnik, Serbia dhe Kroacia ishin të parat që i mprehën shpatat. Konflikti i hershëm për dominim mes serbëve dhe kroatëve doli në shesh. “Lufta” mes Serbisë dhe Kroacisë ishte krejtësisht etnike dhe se shteti serb udhëhiqej nga ideja e mbrapshtë se Serbi duhej të ishte gjithandej ku ka serbë. Me këtë ide gjakësore, Beogradi nisi luftërat me rradhë në Kroaci, Bosnje dhe në Kosovë pasi këto shtete kishin brenda tyre pakica të serbëve. Ndërkaq u la e qetë Sllovenia për shkak se shteti slloven nuk kishte pakicë serbe. Me idenë gjakësore se “ku ka serbë duhet të jetë Serbi”, shteti serb nisi luftërat anembanë Jugosllavisë duke shkaktuar vrasje, dhunime e përdhunime shumica e të cilave ende nuk janë dënuar.

Srebrenica

Serbia kreu luftë gjakatare kundër Kroacisë, Bosnjes dhe Kosovës. Por se dora më e fuqishme e saj ishte në Bosnje por se jo pak edhe në Kosovë. Kjo edhe si hakmarrje për shkak të Luftës së Dytë Botërore, ku serbët në masë ishin rradhitur si “komunistë” dhe se boshnjakët e shqiptarët ishin konsideruar si “bashkëpunëtor të fashizmit apo të nazizmit”. Një tjetër hakmarrje ishte se boshnjakët janë quajtur padrejtësisht të gjithë si “të pabesë” ndaj pan-sllavizmit për shkak se janë sllavë dhe se u konvertaun në myslimanë. Kurse Kosova nga ana tjetër është pesha e rëndë e mitit serb se “Kosova u humb që kur turqit shkelën në Ballkan”. Miti serb mbi Kosovën dhe preteksti se shqiptarët kishin qenë “fashistë’, e plasi luftën edhe në shtetin tanimë në anën tjetër të kufirit me Shqipërinë. Pra luftë mirfilli ideologjike ku për fat të keq për ide të mbrapshta përligjet vrasja, dhuna e përdhuna.

Srebrenica ishte tronditja më e thellë dhe gjakësore e kryer nga serbët. Qyteti i vogël boshnjak u sakatua rëndë. Ishte një ditë ajo kur 8 mijë burra boshnjakë u morën dhe u ekzekutuan pa mëshirë nga mitralozë të milicisë serbe. Qyteti i vogël i Bosnjes ende përjeton tragjedinë dhe ngjan sikur të jetë qyteti i të vdekurve. Srebrenica sot, vite më pas, ngjan sikur të jetë një varrezë e madhe dhe duket se asnjë zë gëzimi nuk ka mbetur nga pas. Qyteti është shkretuar dhe ka mbetur sikur gjak e kasaphanë të jetë mbjellë. Srebrenica është varreza e Ballkanit, varri i marrëdhënies së paqtë etnike. Vendi ku gjeneralët e ushtrisë tregojnë forcë e ku prej vërteti në fakt janë vrasës, gjakpirës e masakronjës. Srebrenica është tragjedia e përbashkët e atyre që janë me viktimat dhe jo me gjakësorët.

Hakmarrja e madhe serbe

Pavarësisht se gjithçka vërtitet tek hakmarrja e serbëve për shkak të etnisë së kundërt kundrejt kroatëve, boshnjakëve apo shqiptarëve, duket se viktimat kanë qenë etnik jo-serb. Mirëpo arsyet se përse u kryen masakrat e Ballkanit duket se i kanë rrënjët jo pak edhe tek historia e nacionalizmit të sëmurë serb. Ngjan se Lufta e Dytë Botërore të ketë lënë tek serbët shijen e hidhur se luftuan dhe se më tej Tito iu dha thuajse njëlloj fuqi si serbëve, si kroatëve, si boshnjakëve dhe shqiptarëve. Kjo iu duk e padrejtë serbëve, që gjithnjë mendonin se ishin mbi të tjerët, se ishin ata fitimtarët dhe se atyre iu takonte historia e gjithçka. Kjo mendësi krejtësisht e gabuar dhe e mbështetur në ideologjinë e mbrapshtë të nacionalizmit të errët serb duket se ishte ngulitur në zemrat e Radovan Karaxhiç, të Ratko Mlladiç dhe të Slobodan Millosheviç. Ata nisën pastrime etnike për shkak se ishin mllefosur ndaj etnive të tjera duke i konsideruar ata se janë “fajtore” dhe se vetja e tyre iou dukej si më e mira. Problemi nuk është thjesht e vetëm tek hakmarrja serbe, por hakmarrja në tërësi prodhon vetëm vrasje, dhunë dhe një ambjent aspak paqësor. Hakmarrja prodhon njerëz monstra të cilët gjithnjë fiksohen në diçka të cilën ata e konsiderojnë të drejtë dhe për të vendosin të kryejnë gjithçka. Hakmarrja është gjëja më e gabuar dhe fundi i ndjesive njerëzore.

Anti-njerëzore

Ajo që mund të thuhet pa frikë për tragjedi si Srebrenica apo të tjera si kjo është fakti se këtu gjen plot elementë të anti-njerëzores. Është maskaradë e kaluar maskaradës të kryesh vrasje e të dhunosh njerëz vetëm pse ata janë pasardhës të dikujt që ti e konsideron “armik”, vetëm se ata janë ndryshe nga ty apo se ata nuk puqen në mendime me ty. Vetë tragjedia dëfton se njeriu mundet të sillet edhe si një bishë, edhe si kafshë dhe se mund të vrasë edhe njeriun. Kjo etje e anti-njerëzores shtohet gjithnjë e më shumë kur njeriu ka pushtet. Kështu Karaxhiç, Mlladiç apo Millosheviç kishin pushtet dhe ndaj shtypnin dhe shkatërronin njerëzit e vepronin me ta sikur të dëshironin. Një tjetër fakt që duhet nënvizuar është se edhe SHBA e BE duhen vënë në dyshim nëse janë apo njerëzorë. Kjo sepse Srebrenica në njëfarë mënyre ishte paralajmëruar. Bosnja digjej dhe aty vriteshin fëmijë dhe se SHBA sërish nuk ndërhynte, ndërsa kur Uashingtoni ndërhyri, tragjedia ishte shënuar në dyert e Ballkanit. Njëjtë mund të thuhet edhe për Evropën. Misioni holandez në Bosnje dështoi edhe pse iu premtoi njerëzve se ata do të shpëtonin gjallë. Kjo ishte padyshim paaftësi e tyre për të ndalur një tragjedi me përmasa të së tmerrshmes që e kujtojmë sot. Pra faktori ndërkombëtar duhet të bënte më tepër nga se bëri me qëllim që ta ndalte masakrën. Ajo cka ka rëndësi përtej rastit është fakti se duhet të mos jemi të ashpër apo hakmarrës me njerëzit, por të mbizotërojë dashuria, harmonia dhe njerëzorja, në çdo rast.

 

Për paqen

Ajo që dëshiron bota është paqja por duket se interesat më së tepërmi nuk e lejojnë këtë paqe që të mund të arrihet. Srebrenica apo tragjedi të tjera në mbarë botën janë dëshmi e gjallë sesi nuk duhet vepruar dhe se duhet të bëjmë thirrje për të kundërtën e asaj cka ka ngjarë në Srebrenicë, Kosovë apo kudo ku ka patur masakra kundër të pafajshmëve. Paqja është arma më e fortë e njerëzores. Që kjo paqe të arrihet duhet që njeriu të mos bëhet kafshë sapo të marrë pushtetin, por të zbresë në nivelin e njerëzve të thjeshtë. Paqja është e vështirë të arrihet sidoqoftë. Ndaj duhet bërë ç’është e mundur që paqja të promovohet, por edhe të punohet për ta arritur atë.

 

 

dionis_xhafa9

 

 

Kufi!


Nga Dionis Xhafa

Vendi ku jam rritur nuk ka qenë vendlindja ime.  Kjo sepse familja ime ishte zhvendosur nga një vend tek tjetri pak përpara se të lindja unë. Kisha qenë vetëm dy vjeç kur kisha ardhur këtu dhe sigurisht që vendlindjen nuk e mbaja mend e ndaj ky vend më ishte bërë më i dashuri nga të gjitha vendet e planetit. Vendi ku u rrita ishte një qytezë me emër të çuditshëm dhe se ashtu si të çuditshëm e kishte edhe natyrën e cila e rrethonte. Quhej Maqellarë dhe se nga emri vetëm si vendbanim shqiptar që nuk dukej. Dikush më kishte thënë se ishte emër me prejardhje sllave kur në këtë vend andej nga vitet 1913-1914 ishte bërë luftë e madhe mes serbësh dhe shqiptarësh, por edhe betejë mes vetë shqipove të kohës për hesapve të pushtetit. Kjo qytezë ndodhet diku mes dy qyteteve më të rëndësishëm të rrethit dhe të qarkut të Dibrës – mes Peshkopisë dhe qytetit të mbetur jashtë kufirit territorial të Republikës së Shqipërisë.

Diku këtu gjendet edhe kufiri ku Zogu me xhandarmëri hyri në Shqipëri dhe ia rrëmbeu pushtetin Nolit i cili më herët konsiderohej nga ana e zogistëve se kishte kryer “grusht-shteti”. Po diku këtu ishin kryer edhe luftimet e përgjakshme mes xhandarëve të Zogut dhe forcave të Elez Isufit mbështetës ky i kryeministrit Noli. Beteja rezultoi me humbjen e jetës së Cen dhe Elez Isufit – persona këto me nam në këto anë e se përpos tjerash mbahen mend edhe për luftën kundër Serbisë gjatë Luftës së Parë Botërore.

Kjo duket paksa histori si vëllavrasëse, për shkak se Zogu me origjinë ka qenë nga Burgajeti i Matit, vend ky brenda konfiguracionit politik të Dibrës. Ndoshta ishte koha e tillë dhe shumë e ashpër, por se dibranë dhe matjanë e nderojnë secilën palë të politikës së kohës sipas meritave që i kanë.

E pra vendi ku u rrita kishte një veçanti tepër të rëndësishme dhe disi element romantik më dukej: Kufirin! Maqellara, që mua më tingëllonte gjithnjë si ndonjë emër italian ishte qyteza që ndante qarqet me të njëjtin emër në shtete të ndryshme: Këtej Dibër e andej ne e quanim “Dibër e Madhe” – këtej Shqipëri e andej Maqedoni.

Ky është vend ku po të ecësh në maja e në shkrepa rrëzë Korabit ose poshtë në fushat e Drinit të Zi mundeshe që ashtu pa dashje të shkelje tokat nën territorin e shtetit tjetër.

Madje si kufi ndarës natyror më dukesh se ishte maja e malit mbi qytezë – një grumbull krepash e shkrepash që formonin një si kokë majmuni.

Fshatrat në fushë    

Veç se nuk kam lindur në Maqellarë dhe se nuk e kam të shënuar në pasaportë, por se e njoh shumë mirë atë vend dhe njerëzit që e banojnë atë. Njerëzit këtu janë nga të rrallët – ata të cilët punën e vënë parësore dhe mbi gjithçka tjetër, pa ditur të thonë se u lodha. Kush e njeh zonën, nuk mundet të mos ketë dëgjuar se këtu banojnë njerëz tepër punëtor dhe të sakrificës. Zona është e madhe pasi ish-komuna ka qenë një perimetër i gjërë dhe përfshinte diku tek 22 fshatra, njëri më interesant se tjetri. Maqellara është vendi ku e vjetra përzihet dhe ndërtheheq keqas me modernitetin dhe se pa frikë mund të konsiderohet “qytezë”, megjithëse disi e përçunduar nga ndërtimet pa kriter.

Kurse në fshatrat përreth Maqellarës më është ruajtur tradita dhe jo gjithçka e lënë trashëgim nga të parët është rrënuar e shkatërruar. Madje është ruajtur diku me kujdes dhe diku me fanatizëm.

Të lezetshme dhe me plot hijeshi ishin çezmat e vjetra në mes të fshatit, të cilat diku punonin dhe diku tjetër kishin dalë jashtë çdo lloj funksioni.

Akoma dhe më interesante ishin çezmat të cilat kishin disa govata prej druri ose prej betoni, e kjo e fundit ngjante si ndonjë vaskë e madhe krejt natyrale.

Këtu shpesh gratë e fshatit mbushnin shtambat me ujë ose lanin qilimat në ujë të ftohtë. Qëllonte në jo pak raste që gjatë shkundjes së qilimit këtë ta mirrte me vete lumi. Gurrat e këtyre fshatrave në përgjithësi e kishin ujin akull të ftohtë.

Më kujtohet se ishte atmosferë tejet interesante ajo se nga njëra anë ishte gurra e ftohtë sa nuk bëhej dhe nga ana tjetër ishin kazanet me ujët valë.

Gratë pasi lanin qlimat në ujin e ftohtë, i shtinin ato në ujin valë të kazanit. Veçse qilimi nuk ka shpirt, por se dukej si një njeri i cili lahet njëherë me ujë të ftohtë dhe menjëherë më pas i lëshon vetes ujë të nxehtë përvëlonjës.

Panorama që shihja kur isha i vogël, sidomos gurrat e fshatit, më mrekullonin.

Ulesha pranë një shkëmbi të gurrës e prej andej shihja gratë të cilat i lanin qilimat në ujë e më pas i fusnin këta (qilimat) në ujët e nxehtë. Në ajër lëshoheshin bulëza e re tymi pasi uji i fto0htë nga njëra anë përzihej me ujët e ngrohtë.

Natyra ishte fantastike. Më shfaqej përpara syve gurra e cila e çante më dysh një mal të tërë me pyje përreth dhe që rrugëtimin e vet e mbaronte në Dri.

Ekzistojnë ndër fshatra edhe “burimet e shenjta” ose siç i quajnë disa zona të Dibrës “izvoret” e këto janë vende ku thuhej se po të lahesh në ato vende bekohesh.

Edhe vetë e kam përjetuar këtë lloj “bekimi”, jam larë e lagur me atë ujë burimi që rridhte nga thellësia e barkut të malit dhe se në fëmijëri i besoja besytnisë së zonës.

Shkurt ishte një oaz, një pamje e mrekullueshme me ajër të pastër dhe një mjedis krejt idilik. Kjo ishte bukuri fine, krejt natyrale, ku nuk kishte ndërhyrë as zezonja dhe as fëlliqësia.

Bukuri që Zoti apo Natyra e kanë ndërthurrur krejt në mënyrë magjepsëse. Bukuri e një zone të rreptë e cila gërshëtehet mjaft bukur me mjedisin romantic natyror.

Fshatrat në male

Këtu në Maqellarë si antipod i Drinit është Korabi. Kështu edhe si antipod i fshtrave që shtrihen në fushë e në Luginë të Drinit janë fshtrat kodrinor e malor që shtrihen buzë Korabit ujëvarërave e shkëmbenjve të malit tonë kryelartë.

Kam shëtitur rrezikshëm në adoleshencë në fshatrat e largët buzë Korabit. Aty ç’nuk mundesh të gjesh. Aty gjen humnera, vende të thepisura, shpate, tunele, gropa dhe shpella.

E kam shëtitur këtë zonë në të hyrë të pranverës por se çudia është se në fushat e pakta atje në Korab edhe në mars e në prill gjendet borë. Vetëm e imagjinoja sesa i egër mundet të jetë dimri këtu. Më dukesh tamam si Olimpi ky Korabi ynë.

Kjo sepse kur shkoje pranë një shpelle tregonin se këtu natën vijnë arushat dhe se ajo e madhja të shqyente nëse ia prekje arushat e vogla. Kur hasëm një humnerë, tregonin se këtu një djali i kishte rrëshkitur këmba, ishte bërë copë-copë atje në hon dhe se më tej njerëzit rreth tij kishin ndezur zjarr për tia ngrohur trupin.

Kur hasje një barishte të keqe mbi një shpatë mali të rrezikshëm thonin se një djalëduke u përpjekur të ngjiste malin, duke u kapur prej barishtesh, kjo (barishtja) ishte këputur dhe djalit as trupi nuk i ishte gjendur.

Por edhe atje në majë të malit kur u ngjitëm dëftonin se këtu ushtarët maqedonas e kishin vrarë një bari shqiptar. Madje thonin në mënyre makabre dhe krejt brutale.

Dy ushtarët-rojë nga ana tjetër e kufirit kishin zënë në fall se kush e godiste bariun, ai e fitonte lojën.

Jeta e një njeriu për ata ushtar-rojë ishte thjesht një lojë e cila luhej me armë të vërteta dhe madje me snajper vdekjeprurës!

Fshatrat këtej në male e në kodrina janë një mozaik më vete. Ata përmbajnë brenda vetes legjenda, mite, përrallëza të cilat qarkullojnë ndër sheshe e ndër rrugica të këtyre vendbanimeve.

Edhe fshatrat malorë, sikundër ato në fushë kanë çezmën në qendër të vetes si një relike e kohëve shumë më të vjetra, ndoshta atëherë kur Zotat ishin ato që tregoheshin se rrinin ndër male.

Edhe ndër këto fshatra ka shtëpi që ruhen të ndërtuara me pite prej balte apo me të tjera përmbajtje, që gjenden me shumicë këtyre anëve.

Fshatrat kodrinorë ngjajnë si të fshehura në brezaret e kodrave dhe se prej secilën gëlon jetë e se më tej e gjitha kjo shndërrohet në aktivitet të përditshëm jetësor e shpirtëror.

Feja, fjala, besa

Banorët e këtyre anëve kanë veçanti dhe karakteristika që përbëjnë vlera për zonën, krahinën, por edhe republikën e pse jo më gjërë.

Ndërsa është dëgjuar se në Veriun e Shqipërisë ruhen me fanatizëm zakone dhe tradita të së shkuarës, në Maqellarë ka tradita që ruhen – por se fatkeqësisht koha i ka venitur shumë prej tyre.

Një tipar i veçantë ndër dibranë në disa zona kam vërejtur se është feja. Shqiptarët si popull i lashtë në hershmërinë e vet kanë besuar tek perënditë e ndryshme, ndërsa rrjedhë e historisë i konvertoi ata në myslimanë, katolikë dhe në ortodoksë.

Këtyre anëve janë të shumtë ata që besojnë tek feja myslimane. Kjo fe për nga historia ka ardhur qysh kur Shqipëria u bë pjesë e Perandorisë Osmane dhe se u zgjerua kur vendi ynë ishte integruar më së miri brenda perandorisë.

Shumë dibranë e lidhin moralin e tyre e të familjes me këtë fe.

Aq të theksuar e kanë disa syresh besimin fetar, saqë fëmijët e disa familjeve dibrane qysh të vogël rriteshin me kulturë të thellë fetare dhe morale.

Nuk kishte si të mos ndikonte edhe kultura fetare e shumë prej banorëve në sjelljen njerëzore të tyre.

Përpos fesë, në brumosjen morale të banorëve edhe fjala zë vend të rëndësishëm. Fjala dhe besa e fisnikëron dibranin.

Këta dy elementë sidomos e fisnikërojnë njeriun e këtyre anëve. Njeriu që i ka të tilla cilësi, përzier me qetësi përgjithësisht ndodh të jetë më i nderuari në komunitet.

Sigurisht që një njeri që të nderohet në këto anë jo doemos duhet të besojë në Zot, por të ketë elementë si dituria, qetësia, fjala e pakët e me vend si dhe besa.

Patjetër që edhe të thënit e të vepruarit drejt. Personi i cili mashtron apo që nuk e ka elementin e drejtësisë, fjalën e dhënë, besën  nuk është se dënohet – por se ndodh që të diferencohet nga shoqëria.

 Kufiri fizik dhe mental

Kufiri në Bllatë lidh Shqipërinë me Maqedoninë dhe është aty në mënyrë fizike, mundet krejt i përhershëm.  Ky kufi është pjesë e pandarë e këtyre njerëzve, e njerëzve të këtushëm.

Ekziston ndër banorë kufiri i brendshëm dhe i afërt, por edhe i jashtëm dhe i largërt.

Kufiri mental i brendshëm është ai se akoma ka disa robërira për gjininë e dobët dhe se akoma qëndron mentaliteti që qëndron hijerëndë dhe i plotfuqishëm.

Thashethemet, të thënat dhe të pathënat, përfoljet dhe përgojimi në segmente të shumta është i gjallë.

Morali dhe forca e zakonit qëndrojnë hijerënda e kokëlartë.

Imoraliteti në këtë zonë dënohet nga shoqëri e gjërë dhe po e them këtë pa qenë në gjendje të them nëse kjo është gjë e mirë apo e keqe – thjesht është veçori e zonës ku jam rritur.

Morali i zonës sidoqoftë ka shumë fuqi, madje të jashtëzakonshme. Duket se kjo është vazhdimësi e traditës së zonës pasi këta njerëz e njohin kufirin e jashtëm dhe “botën” jashtë në mos më tepër se çdo zonë tjetër e Dibrës.

Këta banorë kanë shkelur për punë në Greqi, Itali, Gjermani e deri në Francë e në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Në kufirin këtej ku është territorialisht Shqipëri më së shumti ikin nëpër shtete fqinje dhe jo kaq larg; ndërsa përtej në zonën e Maqedonisë më shumë kanë ikur drejt SHBA-ve.

Tipar pra i zonës është se pavarësisht se kanë parë botë me sys a duket modernitetit i marrin më të mirën dhe ia injorojnë të ligën.

Thithin pjesën se jetojmë në kohë të materializmit dhe se për këtë duhet punuar fort ndershmërisht dhe nga ana tjetër e injorojnë imoralitetin që ka përfshirë sidomos perëndimin.

E kjo padyshim është vlerë e shoqërisë së kësaj zone, ku njerëzit pavarësisht arratisë në kërkim të parasë mbajnë të paprekur moral e traditë.

 

4 prill 2016 – Dionis Xhafa (GAZETE LOKALE)

 

dionis5

Mbi tmerrin e lartësimit të femrave në Ballkan!


Nga Dionis Xhafa

Skandal. Tmerr. Lemeri. Gjë më imorale se kjo nuk mundet të gjesh mbi tokë. Në këtë arenën tonë të zhurmshme politike ndërshqiptare po zien këta ditë kazani se një deputet i Bashkimit Demokratik për Integrim paska zhvilluar një bisedë të pazakonte dhe jo pak imorale me deputeten e BDI-së Ermira Mehmeti. Një skandal i nivelit të lartë. Një zhurmë tepër e madhe që i lëshon britmat e veta me një sens të pamoralshmes deri në popullin e thjeshtë shqiptar, që fillimisht nuk la gjë pa thënë për Xhaferin dhe sidomos për Mehmetin.

Personalisht nuk do të zgjidhja të mirresha me rastin konkret – i cili poashtu nuk dihet nëse është i vërtetë apo montazh – por do të mirresha me fenomenin tmerronjës që e përcjell rasti.

Është realitet i një gadishulli të shtrirë në brigjet e Mesdheut fakti që gjinia femërore duhet të nënshtrohet, madje me raste edhe të shitet me qëllim për tu lartësuar në karrierë. Një fenomen i tillë është realitet jo vetëm në Maqedoni, por edhe në Shqipëri, Kosovë, Greqi, Mal të Zi dhe madje së fundmi ishte një lajm se edhe në Rusi, ku kundërshtari i Putinit ishte kapur në “grackë”.

Femra sidomos në Ballkan në shumë raste shitet, ofrohet si trup, si një mall për shefin dhe në bazë të një pazari të tillë çdo femër ngjitet lart në karrierë dhe në politikë. Kështu nuk ka vepruar vetëm Ermira (nëse filmimi gjithnjë është i vërtetë, ku dallohet më së paku servilizmi) por një pafundësi femrash në shtetet e Ballkanit e kanë zgjedhur rrugë të tillë.

Realitet i këtillë nuk është se nuk dihet, por nuk është se flitet më së shumti. Rasti i Ermirës ishte ai që u bë publik, por se gjenden shumë “ermira” në realitetin tonë të përditshëm e madje edhe në këtë truallin tonë shqiptar.

Problemi nuk është rasti konkret i trajtuar si “skandal” apo si “scoop” mediatik me bujë të jashtëzakonshme, por realiteti i përditshëm tragjik i asaj sesi femrat në Ballkan munden të bëjnë karrierë, të ngrihen lart në role shoqërore. E këtu në shumë raste nuk është faji i femrës, por i shoqërisë maskiliste dhe realiteti tmerronjës ku gjinia femërore duhet modeomos të veprojë.

Fenomeni është realisht i tmerrshëm dhe i përhapur shumë gjërë në poret e shoqërisë sonë. Një raport siç ishte në audion e përcjellë këta ditë (nëse është e vërtetë gjithnjë) munden ta kenë në mos me qindra dhe mijëra shefë e vartëse në shoqërinë shqiptare e më gjërë.

Rasti është ogur tepër i mirë për të vënë në pah faktin se shpesh realiteti është kaq maskilist dhe me përfitime e favore imorale, saqë ndodh që femrat e ndershme dhe morale të zhyten – kurse ata më imoralet të jenë në majat e shoqërisë dhe të hiearkisë sociale.

Ky rast është më i denji për ta nxjerrë në pah fenomenin skandaloz që ndodh  edhe në mjediset shqiptare. Ky rast në mos është më i miri për të folur për atë se duhet mposhtur lulëzimi i tepruar i fenomenit skandaloz në fjalë.

Rasti është ekzemplar për të qenë më të ndërgjegjshëm lidhur me atë se ka shefë që kërkojnë favore seksuale në këmbim të punës, me qëllim që fenomeni të shkojë sa më tepër drejt zhdukjes.

Sot nuk është problem Ermira Mehmeti si person fizik, por mijëra “ermirat” që iu duhet të gjejnë një punë dhe se kjo nuk gjendet dot pa favore imorale tek shefi.

Kështu përmes përgjimeve me siguri të Zaevit (por se nuk dihet zyrtarisht) doli haptazi një problem i cili dihet thuajse nga të gjithë por se shumë pak flitet.

Ky problem është përdorimi i femrës në shumë raste kur kjo kërkon të punësohet. Një problem i këtillë është evident në mjediset e zyrave dhe të shteteve tona.

Në rast se metodë e tillë mposhtet për tia lënë vendin meritokracisë, femra shqiptare do të kishte tjetër dinjitet dhe se në pah do të dilte vlera dhe jo amoralja.

Rasti është kuptimplotë për tu ndërgjegjësuar me fenomenin e përdorimit të femrës kur ajo është vartëse.

E se më tepër se me Ermirën, duhet të mirremi me fenomenin shkatërronjës, vunerabël dhe maskaradë që ka zënë rrënjë në shoqërinë tonë.

 

dionis_xhafa

2014, një vit ndryshe politik në truallin ballkanas


Viti 2014 pritet të jetë ndryshe. Së paku në sferën politike ndërballkanase. Një gjë e tillë është nënvizuar shpesh nga kryeministri Edi Rama në fjalime të mbajtura brenda dhe jashtë vendit. Ai ka nënvizuar faktin se Ballkani është sot në një vit paqeje dhe tolerance, si kurrë më parë në historinë e saj. Rama si person është i njohur për parimet e tij liberale, madje deri kozmopolite. “Një vit ku ballkanasit nuk do të qëndrojnë më në pritë të njëri-tjetrit nëpër frëngji kullash, por do ti japin dorën njëri-tjetrit”. Kjo ka qenë fjalia më e artikuluar nga Rama edhe në takime, madje dhe në takimin që u mbajt në Bukuresht ku ishin prezentë 27 kryeministra të Evropës Juglindore. Më e “rëndë” duket vizita në Beograd, një qytet mjaft hijerëndë në raport me shqiptarët. Kryeministri ynë ngjan të jetë i vendosur të vendosë raporte të ngushta me të gjitha shtetet në truallin e përbashkët ballkanas. Menjëherë pas takimit të konsumuar tashmë në Prizren mes dy qeverive të shteteve me shumicë shqiptare, hapi i rradhës rrëshqet menjëherë në Serbi. Me aq sa njihen parimet e Ramës, me shumë mundësi vendosja e raporteve ndrshtetërore më të afërta nga ç’janë është kryeaxhenda e tij. Në raport me fqinjët dhe shtetet ballkanike, po duket një vendosje e një raporti të ri. Ajo që befason është fakti se jo vetëm politika e do këtë, por edhe shoqëria po pranon realitetet paqësore në një gadishull të gjakosur në të shkuarën e afërt.

Almakos

Image