Sytë e përgjakur


dionis xhafa1

Dionis Xhafa

 

I kam parë sytë me lot, edhe të enjtur apo disi me plagë, po dhe kështu,

por asnjëherë nuk i kisha vërejtur që të pikojnë gjak dhe i pashë tek një sirian në Tiranë,

që kishte frikë të më fliste, kishte drojë të më tregonte e dëshmonte mbi fatin e tij,

se ishte rrugë më rrugë, duke u endur, atdheun e tij e kishte larg, “jam sirian” thoshte, pa thënë ndonjë fjalë tjetër.

 

Realitetin tragjik e kisha dëgjuar në lajme dhe e dija cfarë do të thoshte të ishe një sirian,

banor i një shteti që tashmë jo nuk ekziston, por është në një vend të largët, shkretë dhe copëtuar, bërë gërmadhë ndër qytetet dikur hijshëm e të vjetra,

e më ngeli në kujtesë, në mendje, në tru, kudo në trup më shkonin dridhërima njerëzore,

e Siria nuk është larg, e kisha shumë afër dhe kur e pyeta për dhenë e tij, nuk foli shumë, vetëm pashë gjak ndër sy, gjak ndër sy.

Mitologji dhe realitete


Dionis Xhafa

Dialogu dhe personazhet Hektori dhe Andromaka

Hektori dhe Andromaka simbolizojnë një nga ciftet më të shkëlqyera të mitologjisë greke. Hektori mbahej si një nga komandantët më të mëdhenj të Trojës, ndërsa Andromaka ishte gruaja e dhimbsur dhe besnike e tij.

Hektori madje do të duhet që të përballej me atë që nuk e kishte mundur askush, me Akilin që kishte nam e famë për trimëritë e pashoqe. Ai e dinte se do të vdiste, pasi Akili kishte famën e madhe të një njeriu që nuk mposhtej. Hektori shkon në fushë betejë, por vritet dhe më tej Akili e merr dhe e shëtit si trofe nëpër Greqi, ndërsa mori hak edhe për shokun e tij Patroklin.

Andromaka e dinte se kush ishte Akili, personazhi që do të luftonte me bashkëshortin e saj, Hektorin. Ajo e dinte fare mirë se Hektori nuk do të kthehej më i gjallë nga ajo betejë. Prandaj, dialogu mes Hektorit dhe gruas së tij është i ndjerë dhe i përlotur. Hektori ka një dialog të përlotur me të gjithë anëtarët e familjes, sepse e di se me kë do të përballet, pasi Akili nuk ishte mposhtur kurrë në jetë. Fati qëlloi që Akilin ta vrasë në thembër vëllai i Hektorit, Paridi, që e goditi në thembër, vendi i vetëm ku Akili mund të qëllohej për vdekje, prandaj dhe ka mbetur shprehja “thembër e Akilit”.

Ndërsa, dialogu është vërtetë i dhimbshëm, dramatik, pasi përfshin në tragjedi një bashkëshorte, një nënë, një familje të tërë. Por cifti ishin besnikët më të mirë, ata ishin kundër idesë për Luftën e Trojës, e ndërsa dashuria për njëri tjetrin ishte shumë e madhe.

dionis xhafa1

Hermesi, pushteti dhe Prometeu

Hermesi ishte lajmëtari i Zeusit. Ai ishte në shërbim të Kryeperëndisë. Ai ishte nyja lidhëse si mund ta thuash mes pushtetit dhe nga ana tjetër popullit, që kishte një prijës dhe ai ishte Prometeu. Është shumë interesante qasja që i jep Eskili kësaj vepre madhështore.

Hermesi është thjesht ndër-lidhës ndërmjet pushtetit dhe qytetarëve të Athinës e të Greqisë. Zoti i Perëndive Zeusi përfaqëson pushtetin, ndërsa Prometeu, popullin e thjeshtë athiniot. Kështu, krijohet një lidhje dhe strukturë shoqërore e sociale që ka qenë dhe mbetet në shoqërinë njerëzore. Edhe sot, edhe dje, kudo e kurdo ka ekzistuar një Zeus dhe ka ekzistuar një Promete. Gjithmonë pushtetet kanë dashur të uzurpojnë qytetarët ose ata që mbledhin turmat që kërkojnë drejtësi e ky është një kalvar që vazhdon të zhvillohet thuajse në vazhdimësi.

Ndërsa Zeusi përfaqëson pushtetin, forcën hera herës vrazhdësinë, Prometeu pa asnjë dyshim përfaqëson një figurë të pastër, të drejtë, pro zhvillimit dhe përparimit, pro ecjes përpara, kërkon emancipim shoqëror, harmoni, ardhmëri më të mirë, kërkon përsosjen shoqërore. Prometeu është heroi i njerëzimit, ndoshta proklamuesi i parë i të drejtave të njerëzve.

 

“Dije e varrosur” nën hijen e gradaçelave


Dionis Xhafa

Në rrugët e Tiranës mund të gjesh pa fund librashitës, të cilët ndoshta nuk kanë diplomë fakulteti, por janë ndër njerëzit më të lexuar në qytet. Fredi është një nga ta. Ai është dëshmia e gjallë sesi njerëz të lexuar bëjnë një jetë të vështirë, në kufi të mbijetesës

Fredi është 32-vjeçar, beqar dhe mjaft i apasionuar pas librave. Nuk është as mjek, as mësues dhe nuk ushtron ndonjë profesion që të mund ta ‘lartësonte’ në jetë. Si rrjedhojë edhe paratë mezi i nxjerr.Nuk ka as krevatë dhe nuk vishet as me kostum. Përkundrazi, ngjan i thjeshtë, i heshtur dhe i mbyllur në ‘kasollen e tij’ të dashur të leximeve, në librarinë e vet. Mbijeton duke shitur libra, të cilët më së shumti janë të vjetër e të pluhurosur, por shumë të vlefshëm.

Njëlloj sikur janë librat e tij në shumicë, ashtu ngjan përbrenda edhe libraria e tij ‘Gjanica’. E errësuar në shumë pjesë të saj, por me libra që rrezatojnë dituri, të cilët duket se i japin dritë librarisë. Fredi thotë se ndërtesën e librarisë së tij e ka marrë me qira dhe se paguan edhe taksa goxha të shtrenja. “Paguaj 350 mijë lekë të vjetra qira në muaj dhe taksa përplot. Aq shumë më rëndojnë, sa mund të them se ajo ç’ka fitoj shkon në kufijtë e mbijetesës’, thotë Fredi.

dionis xhafa1

Librashitësi ynë shprehet se zgjohet nga gjumi në orën 6.00 dhe pasi bëhet gati niset për tek libraria e tij. Atë e hap nga ora 8.00.Thotë se mundohet ta hapë sa më shpejt, me qëllim që të mund të ketë kohë sa më tepër të fitojë gjëplaçkë. Duket se aq ia kanë sjellë ‘në majë të hundës’ taksat, saqë ankohet vazhdimisht për to. Më tej shton se për fat të keq njerëzit zgjedhin të konsumojnë kafene, të hanë diçka dhe të rrallë janë ata njerëz të uritur për dije.

Fredi ta jep që në pamje të parë se është një person i lexuar. I pajisur me syze disi të mëdha, me flokë të qethura shkurt dhe të rëna thuajse krejtësisht, ngjan tepër i mendueshëm sa here e kthen një përgjigje. Ai thotë se gjithmonë i lexon librat që i shet. Tregon se i pëlqejnë romanet me natyrë politike, policeske dhe aventurierë.

Libraria e Fredit, ‘Gjanica’ndodhet pranë Stacionit të Trenit. Kjo është një nga ato zona të Tiranës, pallatet shumëkatëshe të së cilës ngjajnë sikur prekin qiellin. Është nga ata zona, e cila ‘kontribon’ndoshta më së tepërmi që Tirana të konsiderohet edhe ‘metropol’. Mes këtyre qiellgërvishtësish, pallatesh shumëkatësh dhe shumëngjyrësh, ndodhet si në cep libraria e Fredit.Në mes të kaosit dhe të rrëmujës, gjenden edhe vende si ky,të qeta nga të cilat mund të nxësh dije.

Libraria e Fredit duket sikur qëndron ‘e pamposhtur’ përballë pallateve me fasada, reklamave e posterave gjigandë në Stacionin e Trenit. Duket sikur qëndron ‘stoike’ përballë disa antivlerave që imponon moderniteti.

Te libraria e Fredit, që është tejet e vogël dhe mezi e dukshme mes dyqanesh dhe lokalesh rreth e rrotull gjen kryevepra të autorëve vendas dhe të huaj,të rinj dhe të vjetër, modern dhe të lashtë, të lëvizjeve kombëtare, të revolucioneve apo ndryshimeve të sistemeve. Vrull, pasion, thirrje të zjarrta, vargje të rralla ‘fshihen’ në librat me kapakë të rëndë brenda librarisë së Fredit. E tërë kjo ‘pasuri’ gjendet në një ndërtesë fare të vogël, në një vend ku duken sikur kanë mbirë pallate. Ngjan madje sikur këta pallate kërkojnë ‘ta hanë’ edhe këtë ‘kasollë dijeje’, e cila vijon të mbijetojë.

Shkatërrimi i së vjetrës


Dionis Xhafa

 

Ishte një vend i rrënuar, ashtu këputur, ndoshta që në kohën e Ahmet Zogut,

e sido të ishte, kishte të gdhendur emra e mbante histori në kurriz,

e ju e shkatërruat, e bëtë hi dhe e nxitë, atë vend, atë skorje, atë ngrehinën tuaj,

e bëtë, e marrosët, e varrosët, e realizuat, shkatërrimin e së vjetrës.

 

E tani keni ngritur xhamat, edhe keni bërë pallate me kristale, i duken bukur ndonjë qorri që vetëm bukuri të jashtme dallon,

atij që vetëm tej hundës vëren, e jo atij që do shpirt e ngjarje, që do zhvillim e vrull,

e rrënuat kujtime, histori, mallëngjim e mall, frikë e dashuri, marrëzi e dritë,

kështu, në një natë të errët, pis, si vrasje në mënxyrë, u shkatërrua e vjetra.

 

Skicë politike


Dionis Xhafa

 

Doli një njeri,

të mposhtë një marrëzi,

edhe një pushtet të zi,

sic në vargje e kish shkruar Migjeni.

 

Kur e zeza u mposht, thamë do triumfojë,

liri mbi harbutëri, sic do gjithë kjo rini, edhe njerëzi,

por u zbeh me ngadalësi, se u bë zi e më zi, e zeza,

erdhi e u trash, si egërsi, me dredhi, e tradhti, rrëzoi një fije shpresë, dic liri.

I burgosuri dhe policët (Fabul poetike)


Dionis Xhafa

Policët kapën një person shtat-madh në flagrancë, e dërguan në qeli,

e sic e kanë zakon, kur nuk hasin në pritë e vështirësi, bjer e therr,

aq sa e dërrmuan, iu bënë gjithë poliët e rajonit kundër të burgosurit me shtatin e madh,

e menduan “ja fitoi shteti”, kështu e shitën edhe në televizion.

 

Kur papritur, pas dy ditësh, në skenë del një zyrtar i lartë, kollarisur, me barkun e mbushur si hëna plot,

barkderrë thuhet nga anët tona, me post të rëndësishëm shumë, e njihej me të burgosurin,

e cfarë ndodhi? Policët të gjithë kërkuan ndjesë, duke u ulur e përulur para zyrtarit të lartë,

edhe të burgosurin e nderuan, ka mundësi ta kenë nxjerrë jashtë, pa fjalë, se gabim të rëndë paskan bërë. Kjo historia zgjati shumë në shtetin tonë, disa thonë përjetësisht.

 

 

 

 

 

Dialogu i të qartit dhe të turbulltit


dionis xhafa1

Dionis Xhafa

 

Një njeri që tha se është i qartë në atë që bën në jetë dhe një person që deklaroi se është i turbullt diskutan shkurt.

A: Unë jam i qartë dhe jeta më ecën kaq mirë. Dua të jem i qartë dhe jeta është rrezatim.

B: Jam i turbullt sepse shoh thellë. Më pëlqen të jem kështu, sepse qartësia s’ka thellësi, e për rrjedhojë as drejtësi.

A: Nuk e di si do ta shtyja jetën me kaq dyshime, me kaq turbullira, ndoshta do të ishte e pamundur. Nuk do i hiqja vetes lumturinë që kam.

B: Nuk dua lumturinë e rreme. Dyshimi të rrit si person, si personalitet, si vetëdije. Ai të bën të jetosh jetë të shëndoshë. E dua të shoh turbullt, për të parë më drejt.

Vetëm turbullt mund të shohim thellë, shumë thellë. Kjo, sepse jeta jonë është si guri i Sizifit, ne ngjitemi e guri shkon përpara, sikundër ndonjëherë edhe na rrëshqet nga duart. Turbullt dua të shoh, për të parë thellë, shumë thellë.

 

 

 

 

“Do ta besoja se e fiton Nobelin para se të lavdëronte Millosheviçin”, ja çfarë thonë autorët e mëdhenj për autorin austriak


Peter Hendke, 20 vjet më herët përpara se të shpallej fitues i Çmimit Nobel për Letërsinë, kishte arritur të fitojë tjetër çmim. Në atë kohë, shkrimtari mjaft i njohur botërisht Selman Ruzhdie kishte deklaruar se “Hendke kishte mbrojtur regjimin e Slobodan Millosheviçit”.

Trashëgimia sllovene e Hendke kishte zgjuar në nënvetëdije një nacionalizëm të flaktë serb. Hendke kishte thënë ndër të tjera se “myslimanët në Bosnjë e Herszegovinë kanë vrarë veten e më pas kanë fajësur serbët se kanë shkaktuar masakër”. Shtatë vjet pas Rushdie kishte thënë se Hendke shfaq pikëpamje në mbrojtje të një njeriu skllavërues e nacionalist si Millosheviç, Hendke kishte marrë pjesë edhe në funeralin e ish-presidentit serb në Beograd.

Tashmë që shkrimtari austriak ka fituar Nobelin, Rushdie ka thënë për “Guardian”: “Nuk kam asgjë për të shtuar, mund të konfirmoj atë që kam thënë përpara disa vitesh”.

Cmimi Nobel për këtë vit është kritikuar nga shkritarë në dy drejtime. E para se vazhdohet të jepet ky çmim kryesisht për gjininë mashkullore dhe e dyta se atë e fitojnë më shumë shkrimtarët europianë, duke e bërë gjithnjë e më shumë “europeiste”. Një shkrimtar i njohur britanik me origjinë indiane Hari Kunzru, tha se Hendke është shkrimtar shumë i mirë, por zgjedhje shqetësuese për Nobel. Ai tha se besonte se hendke do e fitonte Nobelin, në rast se nuk do të propagandonte regjimin famëkeq të Millosheviçit.

Slavoj Zižek, filozof slloven dhe kritik i gjatë i Handke, i tha Guardian: “Në vitin 2014, Handke kërkoi që Nobeli të shfuqizohej, duke thënë se ishte një” kanonizim i rremë “i letërsisë. Fakti që ai e mori atë tani dëshmon se ai kishte të drejtë. Kjo është Suedia sot. Dikush që ka lavdëruar kriminel lufte merr çmim Nobel ndërsa vendi mori pjesë plotësisht në vrasjen e personazheve të heroit të vërtetë të kohërave tona, Julian Assange. Reagimi ynë duhet të jetë: jo çmimi Nobel për letërsinë për Handke, por çmimi Nobel për paqen për Assange. ”

Autori slloven Miha Mazzini tha: “Disa artistë shitën shpirtrat e tyre njerëzorë për ideologji (nazizmi), disa për urrejtje (antisemitizëm i tërbuar), disa për para dhe fuqi (Kusturica) por ai që më ofendoi më shumë ishte Handke me naivitetin e tij për regjimin e Milošević.

Dhe është personale. Nuk do ta harroj kurrë dimrin e ftohtë kur Jugosllavia po binte dhe nuk kishte asgjë në raftet e dyqaneve. Ne ishim një familje e re dhe vajza ime ishte vogëlushe dhe ishte jashtëzakonisht e ftohtë. Unë e kalova tërë ditën në radhë për vajin e ngrohjes dhe në mbrëmje, gati të ngrirë, fillova të lexoj esenë e Handke për Jugosllavinë. Ai shkroi për mënyrën sesi më kishte zili: ndërsa ata austriakë dhe gjermanë, ata perëndimorë, kishin kishin mendjen për konsumizëm, ne, jugosllavët, duhej të radhiteshim dhe të luftonim për gjithçka. Oh, sa afër natyrës që ishim! Sa më pak materialistë dhe më të frymëzuar ishim! Edhe në atë kohë, e gjeta atë mizore dhe tërësisht të zhytur në naivitetin e tij. ”

Në vitin 2008, romancieri Jonathan Littell shkroi se Handke është një autor i shkëlqyyer, por kur vjen puna te pikëpamajet, “jam armik i tij”. Dr Helen Finch, profesor i asociuar në Gjermani në Universitetin e Leeds, vlerësoi aftësinë e Handke për të eksploruar “kufijtë e përvojës njerëzore në një mënyrë të jashtëzakonshme dhe për” formën e tij të hershme dhe komplekse të ekopoetikës “, por tha se fitimi i tij Nobel” tregon se komiteti i çmimeve është akoma i inatosur nga burra të bardhë evropianë që shkruajnë në një traditë poetike elitare, dhe është i veshur me shoqërimin politik të atyre burrave ”. Disa ishin të kënaqur nga Handke.

Dionis Xhafa

 

 

Ditari i Dibrës, shtator 2019


Dionis Xhafa

Edhe në muajin shtator 2019, vazhdojnë zhvillimet politike të Shqipërisë, të cilat dashje e pa dashje lidhen edhe me Dibrën. Kështu, dosja e shumëpërfolur 184 për dyshime për shit-blerje të votave pritet që të hetohet pikërisht nga Prokuroria e Dibrës, pasi Prokuroria e Krimeve të Rënda hoqi dorë nga kjo dosje.

Rifat Kojku e Belina Zeneli do të jenë dy prokurorët që do të hetojnë dosjen 184, të caktuar me urdhër të drejtueses së prokurorisë në Dibër. Vendimi për shpalljen e moskompetencës u firmos nga prokurori Klodian Braho në muajin korrik, në heshtje të plotë, teksa vendi ziente nga debati për zgjedhjet e 30 qershorit, që u zhvilluan pa pjesëmarrjen e opozitës.

Institucioni i Krimeve të Rënda argumentoi se në këtë cështje nuk kemi të bëjmë me një grup të strukturuar kriminal, e për këtë shkak dosja nuk është në kompetencën e Krimeve të Rënda për ta hetuar.

Hetimet per rastin nisën pas kallëzimit që Partia Demokratike beri në shtator të 2016, ku ngrinte dyshime se zyrtarë të lartë po ndikonin në rezultatin zgjedhor për kryebashkiakun e Dibrës. Me vendim të gjykatës së Krimeve të Rënda u përgjuan të paktën 20 numra telefoni dhe nën hetim u morën një numër i madh zyrtarësh lokalë. Në përgjimet që u publikuan nga BILD, dëgjohen eksponentët e lartë të maxhorancës, që nga kryeministri i vendit, , ish-ministra, ish deputetë, funksionarë të policisë, si dhe zyrtarë lokalë në Dibër.

Ky zhvillim ka shoqëruar politikën vendore, por edhe atë të Republikës këta kohë, ndërsa një lajm i hidhur i kronikës u shënua në qytetin e Bulqizës. Një adoleshent vrau një tjetër në qytetin minator. Pas disa orësh në arrati, është arrestuar autori i vrasjes së 21-vjeçarit Arlind Pasha në Dibër. Burime zyrtare nga policia bënë me dije se Fatjon Keta ka rënë në pranga.

Ky i fundit goditi me thikë në qendër të qytetit shokun e tij. I riu njihet si njeri problematik, pasi shpesh herë thirrjen në polici për shkak të dhunës që ushtronte ndaj familjarëve të tij. Po ashtu dyshohet se ishte person me probleme të shëndetit mendor si dhe përdorues i lëndëve narkotike.

Po në Bulqizë, pas disa ditësh, u gjet e mbytur në lumë një grua 32 vjeçe. Ndërkaq, procedime penale janë ngritur ndaj ish-zyrtarëve të ALUIZNI-t në Dibër, por edhe zyrtarë të tjerë lokalë.

Më datë 14 shtator, u shënua një aksiudent në Shupenzë,. Teksa një gtrua u plagos dhe u dërgua me urgjencë drejt Spitalit të Traumës në Tiranë.

Ditë më vonë, Sllativa në Sllovë u trondit nga një ngjarje e rëndë me viktimë me një të ri dhe të plagosur disa të tjerë. Rreth orës 03.00, datë 17.09.2019, fshatin Sllatinë, gjatë një konflikti për motive të dobëta, (konflikt i çastit, pasi kishin konsumuar alkool), në ambientet e një lokali në fshat, shtetasi Qazim Plaku, 24 vjeç, dyshohet se ka plagosur me thikë shtetasin Myrtezan Hysa, 24 vjeç, dhe ky i fundit në bashkëpunim me vëllain e tij, ka plagosur me sende të forta shtetasin Dukagjin Plaku, 29 vjeç, ku si pasojë e plagëve të marra ka humbur jetën në spital.

Si rezultat i reagimit në kohë të policisë, dhe veprimeve hetimore të kryera, janë kapur dhe arrestuar autorët e dyshuar të ngjarjes, shtetasit Q.Plaku, banues në fshatin Sllatinë (vëllai i viktimës); Jurgen Hysa dhe Myrtezan Hysa (vëllezër), banues në fshatin Sllatinë. Grupi hetimor vijon hetimet për zbardhjen e plotë të shkaqeve të ngjarjes. Materialet proceduriale iu referuan Prokurorisë Dibër për herime të mëtejshme.

Ndërsa pas Dibrës, kthehet “sherri” në Bulqizë. Në një natë në dukje të qetë, plagoset pas një sherri vëllai i kryebashkiakut të zgjedhur Lefter Allës, Vangjel Alla. Kreu bashkiak i sapozgjedhur Lefter Alla deklaroi se ngjarja nuk ka lidhje me politikën dhe as me funksionin e tij.

Kurse në ditët e fundit të shtatorit, tërmeti dhe përmbytjet bënë që të zgjohet keq Tirana, e Shqipëria dhe sigurisht efektet janë dhënë edhe në Dibër. Në një qark e zonë kaq të varfër, sigurisht dëmet janë të shumta dhe reagimet institucionale duhet të jenë më të forta.